  Dokuzuncu yüzyılda yetiÅŸmiÅŸ ekliptik meyli ilk defa tespit eden büyük Müslüman astronomi ve matematik alimi. Ä°smi Ahmed bin Muhammed bin Kesir el-Fergani olup künyesi Ebü’l-Abbas’tır. Batı bilim dünyasında Alfarganus adıyla tanınır. Fegana’da bulunan ünlü bir Türk ailesine mensuptur. Dokuzuncu asır baÅŸlarında dünyaya geldiÄŸi , 861 senesinde hayatta olduÄŸu ve bundan kısa bir süre sonra vefat ettiÄŸi kabul edilmektedir.
  İlim tahsilini zamanın kültür merkezi olan Fergana’da yaptı. Sonra o devirde Ä°slam aleminin devlet ve ilim merkezi olan BaÄŸdat’a gitti. Kısa sürede kendisini tanıtan Fergani astronomi ve matematik konusunda kendisini kabul ettirdi. Abbasi halifeleri Me’mun, El-Mu’tasım, El-Vasık ve El-Mütevekkil devirlerinde önemli ilim araÅŸtırmaları yaptı ve birçok eser yazdı. Halife Mütevekkil konusunda söz sahibi olan Fergani’yi 861 senesinde Nil kıyısında yapılan ölçüm iÅŸlemlerine nezaret etmesi için Mısır’a gönderdi.
  Fergani astronomi, matematik, coÄŸrafya ve mekanik sahalarında çalışmalar yaptı. Bunlar arasında astronomiye daha çok ağırlık verdi. Ä°lmi çalışmalarında deneye dayanan inceleme ve araÅŸtırmalar yaptı. Gök cisimlerinin hareketleriyle uÄŸraÅŸtı. Kur’an-ı kerimin ve aklın prensiplerine uymayan Batlemyüsçü astronomiyi ilk defa tenkit edenler arasında yer aldı. Gök cisimlerinin batlemyüs ve izindekilerinin iddia ettiÄŸi gibi akıl dışı bazı ruhi cisimler olduÄŸunu kabul etmedi. Onların akli, katı, homosentetik ve eksantrik daireler ÅŸeklinde hareketlere sahip olduklarını ispatladı. Alemin ve gezegenlerin hacim ve büyüklükleri ile birbirlerine uzaklıklarının inceledi. Yaptığı hesaplamalar, Kopernik’e kadar batı astronomisinde deÄŸiÅŸmez ölçüler olarak kabul edilerek asırlarca kullanıldı. Fergani , güneÅŸin yarıçapının 3250 Arap mili olduÄŸunu söyledi. Bu 6410000m ve 3990 Ä°ngiliz miline eÅŸittir.
  Fergani güneşinde kendine göre hareketi olduğunu ilk defa keşfeden alimdir. Kendi devrine kadar gök cisimlerinin hareketi biliniyordu. Ancak güneşinde bir yörüngesi olduğunu, batıdan doğuya doğru döndüğünü ilk defa Fergani tespit etti. Ayrıca 41 sene devam eden astronomi incelemelerinde enlemler arasındaki mesafeyi hesapladı.
  Fergani güneş tutulmasını önceden tespit eden bir usulde buldu. Bu usulle 842 senesinde bir güneş tutulması olduğunu önceden tespit etti ve o gün bu konuda rastlarda bulunup incelemeler yaptı. Dünyanın yuvarlak olduğu konusunda yani deliller gösterdi.
  Ahmet Fergani zamanında Ä°slam aleminde hasip yani matematikçi olarak da tanınmıştı. BilindiÄŸi gibi astronomi çalışmaları matematiÄŸe dayanmaktadır. Eserlerinde bu olanda da söz sahibi olduÄŸu görülmektedir. Fergani’nin derin bir bilgiye sahip olduÄŸu diÄŸer bir saha da coÄŸrafyadır. Matematıki coÄŸrafya alanında çalışmalar yaptı. Bu saha o devirlerde astronominin bir kolu sayılıyordu. Fizik ve mekanik konusunda da çalışmaları vardır. Çizimini kendinin yaptığı ve yapımına nezaret ettiÄŸi Nil Nehri sularının hızını ve seviyesini ölçen Mikyas-ül-Cedid adlı bir alet yaptı.
  Ahmet Fergani, Halife El-Me’mun’dan baÅŸlayarak El-mütevekkil zamanına kadar El-Cezire’de yaptığı araÅŸtırmalar, yazdığı eserler ve bulduÄŸu ölçüm aletleriyle zamanın önde gelen alimleri arasında yer aldı. Onun astronomi, matematik, coÄŸrafya ve mekanik sahasındaki çalışmaları bu ilimlerin geliÅŸmesine önemli ölçüde yardımcı oldu. Onların temellerini güçlendirdi ve yeni geliÅŸmeler yol açtı. Daha sonraki devirlerde aynı konuyla ilgilene alimler , Fergani’nin eserlerinden istifade ettiler. Fergani’nin tesirleri o devirdeki tüm Türkistanlı alimlerde görülmektedir.
  Fergani’nin tesiri, Avrupalı bilginler üzerinde de görülmektedir. Latince’ye tercüme edilen eserleri, asırlarca Avrupa üniversitelerinde okutuldu. Hazırladığı zicler, Fransız matematikçi D. Alembert ve Lablance’nin es çok faydalandığı eserler arasında yer aldı.
  Fergani’nin astronomi ile ilgile eserlerinden altısı günümüze kadar ulaÅŸabilmiÅŸtir. Bu eserlerin en önemlisi Cevamiu Ä°lm-in Nücum vel-Hareket-is-Semaviyye’ dir. Gök cisimlerinin hareketiyle ilgili bir astronomi kitabı olan bu eserin yazma nüshası Oxfort, Paris, Kahire ve Amerika’da Pirinceton Ãœniversitesi Kütüphanesinde bulunmaktadır.